Στο τέλος του άρθρου, υπάρχει ως δώρο το έργο «Πολιτεία» του ιερού Πλάτωνος, με εισαγωγικό σημείωμα, μετάφραση και σχολιασμό του Καθηγητού Φιλολογίας και Φιλοσοφίας, Νικολάου Σκουτερόπουλου, των εκδόσεων «Πόλις».


Δύο είναι τα αγαπημένα μου θέματα συζήτησης και συγγραφής: η θεολογία και η φιλοσοφία. Δυστυχώς, η εκάστοτε επικαιρότητα δε μου έχει επιτρέψει να ασχοληθώ όσο θα ήθελα με αυτά τα δύο θέματα στο ιστολόγιό μας. Ετσι, αποφάσισα να «ξεκλέψω» λίγο από το χρόνο της επικαιρότητας που θα μπορούσε κάλλιστα να ερμηνευτεί με ένα θεολογικό – φιλοσοφικό υπόβαθρο, προκειμένου ν’ ασχοληθώ λίγο με τον ιερό Πλάτωνα και με ένα απόσπασμα από το έργο του «Πολιτεία», το οποίο θεωρείται – και δικαίως – ως ένα εκ των σημαντικοτέρων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Και φυσικά, ποιο άλλο απόσπασμα θα μπορούσε να μας απασχολήσει πλην της «Αλληγορίας του Σπηλαίου», το οποίο έχει ερμηνευτεί πολλάκις και ποικιλοτρόπως στο πέρασμα των αιώνων. Ερμηνείες που ξεκινούν από απλά πράγματα, όπως η καθημερινότητα μέχρι και τις πιο… «προχωρημένες» όπως αυτή του περιβόητου «matrix».

Σε αυτό το κείμενο, θα δούμε ότι στην πραγματικότητα, η «Αλληγορία του Σπηλαίου», δεν έχει μόνο μία εφαρμογή, αλλά πολλές. Πολλές και ποικίλες. Τέτοιες που πιθανόν να μην είχε κάποιος αναλογιστεί. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μία αλληγορία «χαμαιλέων» που βρίσκει εφαρμογή σχεδόν σε κάθε πεδίο της κοινωνικής – και όχι μόνο – ζωής του ανθρώπου. Πρόκειται για μία αλληγορία που παραμένει επίκαιρη μετά από τόσους αιώνες και θα εξακολουθεί να παραμένει επίκαιρη, όσο υπάρχει η ανθρωπότητα.

Νομίζω όμως ότι ήδη σας κούρασα αρκετά με την εισαγωγή και πως ήρθε η ώρα να μπούμε στο κυρίως θέμα.

Στην αλληγορία αυτή του ιερού Πλάτωνος, βλέπουμε κάποιους ανθρώπους να ζουν σε ένα σπήλαιο αλυσοδεμένοι. Αυτοί οι άνθρωποι παρακολουθούν τις σκιές που περνούν από τον απέναντι τοίχο, δίνοντας ονόματα στα αντικείμενα που αντικρίζουν. Κάποια στιγμή, ένας από αυτούς, βγαίνει από το σπήλαιο και συνειδητοποιεί ότι αυτές οι σκιές, δεν είναι η πραγματικότητα και πως πρόκειται για μία κατασκευασμένη πραγματικότητα. Ετσι έρχεται αντιμέτωπος με την επιθετικότητα των υπολοίπων. Οταν κι εκείνοι σπάνε τα δεσμά τους, διαπιστώνουν ότι έξω από αυτό το σπήλαιο υπάρχουν πράγματα που δεν είχαν ποτέ τους δει. Ηταν όμως μία πραγματικότητα που δεν μπορούσαν να κατανοήσουν. Κι έτσι επέστρεψαν στο σπήλαιο, στην πραγματικότητα που είχαν συνηθίσει και τη γνώριζαν.

Ο ιερός Πλάτων, μέσα από το διάλογο του αδελφού του Γλαύκωνος με τον ιερό Σωκράτη, προσπαθεί να καταδείξει τις επιπτώσεις της ύπαρξης και της έλλειψης παιδείας στον άνθρωπο και την επίδρασή τους στο χαρακτήρα και κατ’ επέκτασιν τη ζωή τους.

Εκείνο ωστόσο που θα πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα, είναι η λέξη «παιδεία». Η παιδεία, δεν έρχεται μόνο από την εκπαίδευση του ανθρώπου στις σχολικές αίθουσες. Είναι ένα προϊόν που παρέχεται μέσα από την οικογένεια και το περιβάλλον ενός ανθρώπου. Δηλαδή, από την οικογένεια, τους φίλους αλλά και τα πρόσωπα που επηρεάζουν τη ζωή του ατόμου. Μέσα σε αυτά, θα ήταν παράλειψη να μη συμπεριλάβουμε και τα βιώματα του καθ’ ενός, τα οποία διαμορφώνουν τον τελικό χαρακτήρα.

Πρόκειται δηλαδή για έναν συνδυασμό πραγμάτων / γεγονότων / προσώπων που επιδρούν αποφασιστικά στην ολοκλήρωση του χαρακτήρα. Ο δε χαρακτήρας, είναι εκείνος ο οποίος καθορίζει τη συμπεριφορά, τις αντιδράσεις και τη λογική του ατόμου. Ολα αυτά, μας δίνουν ως τελικό αποτέλεσμα τον τρόπο συναναστροφής με τους γύρω του.

Πράγματι, εκείνο που διαπιστώνουμε είναι πως οι άνθρωποι έχουν δημιουργήσει το δικό τους σπήλαιο, μέσα στο μυαλό τους. Εκείνοι οι κρατούμενοι του σπηλαίου, είναι οι σκέψεις τους. Σκέψεις που αρνούνται να ξεφύγουν από τα στενά όρια που έχει δημιουργήσει ο κάθε άνθρωπος μέσα στο σπήλαιο / μυαλό του. Αρνείται να δει αυτό το «κάτι παραπέρα» που θα μπορούσε να του δείξει μία διαφορετική πραγματικότητα από αυτήν που έμαθε να ζει.

Ενα παράδειγμα κοινωνικής εφαρμογής της αλληγορίας του σπηλαίου, είναι αυτό που ζούμε στις ημέρες μας. Μία κλασσική ατάκα που ειπώθηκε από τη βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Σοφία Βούλτεψη, δίνει ένα κλασσικό παράδειγμα εγκεφαλικού σπηλαίου. Ο διάλογος που πραγματοποιήθηκε στο τηλεοπτικό κανάλι «Open» μεταξύ του δημοσιογράφου κ. Θανάση Αυγερινού με την εν λόγω βουλευτή είναι άκρως ενδεικτικός.

(Α= Αυγερινός καί Β= Βούλτεψη)

Όταν ο ανταποκριτής του Open, Θανάσης Αυγερινός, ανέφερε τις σφαγές στο Ντονμπάς, η Σοφία Βούλτεψη είπε:

Β: Οχι, όχι δεν μου κάνουν αυτά! Για να γίνει έρευνα κανονική πρέπει να διαταχθεί επίσημα.

Α: Μα τι λέτε τώρα; Είναι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ…

Β: Ακούστε με, 14.000 θύματα όλα αυτά τα χρόνια δεν έβλεπα μάχες και θανάτους εκεί. Ξαφνικά μας παρουσιάζονται 14.000 θύματα. Εσείς που είστε εκεί γιατί δε μας τα στέλνατε;

Α: Εγώ ήμουν εκεί στον εμφύλιο, μετέδωσα και απολύθηκα γι αυτή την είδηση που μετέδωσα…


Β: Εντάξει, εντάξει, ακούστε με, δεν ξέρω από πού απολυθήκατε, εγώ ξέρω ότι όταν γίνεται μάχη, κάπου δημοσιεύεται. Εδώ ξαφνικά ακούμε 14.000 θανάτους…

(Δείτε από το 12:36 και μετά)

Το εγκεφαλικό σπήλαιο της Βούλτεψη της λέει πως ό,τι δεν εμφανίζεται στην τηλεόραση, απλώς δεν υπάρχει. Δε συνέβη ποτέ.

Κι αυτό είναι ένα μικρό παράδειγμα μίας κοινωνικής προέκτασης της αλληγορίας του σπηλαίου. Αλλο κοινωνικό παράδειγμα μας δόθηκε κατά τη διάρκεια της «πανδημίας», όπου ο μίσος πληθυσμός της Ελλάδος πείστηκε για την αναγκαιότητα των «μέτρων» μέσα από τα συστημικά ΜΜΕ.

Καταλαβαίνουμε πως τα Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης (ΜΜΕ), αποτελούν το κύριο μέσο διατήρησης ενός εγκεφαλικού σπηλαίου, από το οποίο τα θύματα αρνούνται να βγουν. Κι αν υπάρξει κάποια στιγμή που κάποιος θα βρεθεί να τους πει ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα και πως η πραγματικότητα είναι διαφορετική, αντιδρούν με επίθεση τόσο λεκτική, όσο και σωματική προκειμένου να του κλείσουν το στόμα. Η έξοδος από το εγκεφαλικό τους σπήλαιο, ισοδυναμεί με απώλεια βολέματος. Πρόκειται δηλαδή για ανθρώπους που έχουν βολευτεί στο να σκέπτονται και να αποφασίζουν άλλοι γι’ αυτούς.

Κάθε απόπειρα «ξεβολέματος» ενεργοποιεί έναν μηχανισμό που η επιστήμη αποκαλεί «Σύνδρομο της Στοκχόλμης». Πρόκειται για εκείνο το Σύνδρομο που το θύμα ταυτίζεται με τον θύτη του και τον υπερασπίζεται μέχρις εσχάτων. Κι αυτό γιατί ο θύτης έχει πείσει το θύμα ότι μόνο μέσω αυτού υπάρχει σωτηρία. Συνέβη κάτι τέτοιο με την «πανδημία» και τα «εμβόλια»; Φυσικά! Τα ΜΜΕ και οι «ειδικοί» έπεισαν το μισό πληθυσμό της χώρας ότι όσα λένε αυτοί αποτελούν σωτηρία. Αυτός ο πληθυσμός ταυτίστηκε με τους «σωτήρες» και τους υπερασπίζεται με σθένος.

Φεύγοντας από το κοινωνικό μας παράδειγμα, θα πάμε στο πολιτικό. Εκεί θα συναντήσουμε τα διάφορα πολιτικά κόμματα, να λειτουργούν ως σέκτες. Τα κόμματα πείθουν ότι μόνο μέσα από αυτά θα έλθει η σωτηρία της χώρας. Μέσα από τη διαδικασία πλύσης εγκεφάλου, δημιουργούν φανατικούς οπαδούς. Κύριο γνώρισμα είναι η φρασεολογία που χρησιμοποιεί κάθε κόμμα, η οποία στη συνέχεια γίνεται κτήμα των οπαδών του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα κομματικής σέκτας, αποτελεί το ΚΚΕ. Η φρασεολογία του είναι χαρακτηριστική σε κάθε περίπτωση. Μία φρασεολογία που έγινε κτήμα των οπαδών του κόμματος και που σε μία πολιτική συζήτηση, αμέσως γίνεται κατανοητό σε ποιο κομματικό χώρο ανήκει ένα άτομο.

Αναφέρθηκα στο ΚΚΕ, γιατί έχει ιδιαίτερη φρασεολογία, όπως «προλετάριοι», «στρούκτορες» (καθοδηγητές), «ταξική πάλη», «λικβινταρισμός» (τάση μέσα στο ΚΚΕ όπου προτάθηκε η εγκατάλειψη της επανάστασης και η αποδοχή νόμιμων μορφών αγώνα), και πολλές άλλες λέξεις και φράσεις που ανταλλάσσονται μεταξύ των οπαδών. Φυσικά κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στα άλλα κόμματα, τα οποία έχουν τη δική τους φρασεολογία.

Ο οπαδός ενός κόμματος έχει μπει στο δικό του εγκεφαλικό σπήλαιο, έξω από το οποίο «δεν υπάρχει σωτηρία». Οποιοσδήποτε τολμήσει να εγκαταλείψει το κομματικό σπήλαιο, χαρακτηρίζεται προδότης. Αυτόματα μπαίνει στη «μαύρη λίστα» και οι υπόλοιποι που παραμένουν τον αντιμετωπίζουν ως «μίασμα» και στην καλύτερη απλώς αδιαφορούν. Παραμένουν ασφαλείς στο κομματικό τους σπήλαιο που οι δεσμοφύλακες (αρχηγοί κομμάτων, βουλευτές κλπ) τους ορίζουν πώς και τι να σκέφτονται.

Στα δύο αυτά παραδείγματα, το κοινωνικό και το πολιτικό, διαπιστώνουμε κάτι κοινό: την έλλειψη προσωπικότητας. Το ίδιο όμως ισχύει για κάθε περίπτωση αλληγορίας του σπηλαίου. Εκείνοι που βρίσκονται σε αυτά τα εγκεφαλικά σπήλαια, δεν έχουν δική τους προσωπικότητα. Εχουν την προσωπικότητα που άλλοι ορίζουν γι’ αυτούς.

Περνάμε σε μία ακόμη κατηγορία εφαρμογής της αλληγορίας του σπηλαίου. Τη θρησκευτική. Εδώ πραγματικά συναντάμε σέκτες σε όποια θρησκεία κι αν κοιτάξουμε. Ακόμα και στην επίσημη θρησκεία της χώρας μας. Πρόκειται για ανθρώπους που συχνά τους αποκαλούμε «ζηλωτές». Δηλαδή άτομα φανατισμένα που ακολουθούν τους τύπους ευλαβικά και δε δέχονται το παραμικρό.

Θα μιλήσουμε για την Ορθοδοξία τώρα, διότι αυτή είναι η επίσημη θρησκεία της Ελλάδος. Το επαναλαμβάνω, γιατί πολλοί θα σπεύσουν να ρωτήσουν γιατί δεν αναφέρω τον ιουδαϊσμό, τον ισλαμισμό, το βουδισμό κοκ. Ναι! Οπως έγραψα πριν, σε ΟΛΕΣ ανεξαιρέτως τις θρησκείες υπάρχει το εγκεφαλικό σπήλαιο. Ολες έχουν ζηλωτές και όλες έχουν τη φανατική μερίδα οπαδών. Καμία θρησκεία δεν εξαιρείται.

Η Ορθοδοξία, ως θεολογική φιλοσοφία, διακατέχεται από ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα: τη φράση «ερευνάτε τας γραφάς» (Ιωαν. 5:39)! Πρόκειται για τη σημαντικότερη προτροπή του Ιησού που αναφέρεται στον Ευαγγελιστή Ιωάννη. Αυτή η προτροπή, αν και αόριστη κατά το ειπωθέν του λόγου, βρήκε πολλούς «μελετητές» να προσπαθούν να την προσαρμόσουν κατά το δοκούν. Η πλειοψηφία αναφέρει ότι ο Ιησούς εννοούσε την αποκαλούμενη «Παλαιά Διαθήκη». Τώρα, πώς αυτοί οι άνθρωποι ξέρουν τι σκεφτόταν ο Ιησούς, μη με ρωτάτε. Μόνο αυτοί το ξέρουν.

Γενικώς στην Ορθοδοξία (όπως και σε όλες τις θρησκείες) υπάρχει μία τάση να ερμηνεύουν το Θείο λόγο κατά πώς τον φαντάζονται. Οχι κατά την κυριολεξία του. Ετσι οι «μελετητές» – ειδικά μετά τον 7ο μΧ αι. όπου εισήχθη η αποκαλούμενη «Παλαιά Διαθήκη» στην Ορθοδοξία – καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να εφαρμόσουν τα Ευαγγέλια στην «Παλαιά Διαθήκη». Προφανώς γι’ αυτούς, ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς και ο Μέγας Αθανάσιος από τη μία που ερμήνευαν τις χριστιανικές διδαχές των Ευαγγελίων με βάση τον ιερό Πλάτωνα ενώ από την άλλη ο ιερός Αυγουστίνος που τις ερμήνευε με βάση τον Αριστοτέλη, ήταν οι χαζοί της υπόθεσης κι εκείνοι ήταν οι διάνοιες…

Ας μην προχωρήσω όμως σε αυτό, για ευνόητους λόγους…

Ο αυστηρός δογματισμός, αποτελεί το εγκεφαλικό σπήλαιο της θρησκείας. Φυσικά κι εδώ υπάρχει η δέουσα φρασεολογία η οποία κινείται μέσα σε αυστηρά δογματικά πλαίσια και επίσης φυσικά, κάθε απόπειρα «έρευνας των γραφών» που βγαίνει έξω από το στενό πλαίσιο «Βίβλος», αποτελεί αίρεση και όσοι αποτολμούν κάτι τέτοιο, αυτόματα «ρίπτονται στο πυρ το εξώτερον». Οπως καλή ώρα θα ριφθώ κι εγώ από κάποιους αυστηρά δογματικούς ζηλωτές, επειδή γράφω αυτά που γράφω. Δεν πειράζει! Συνηθισμένος είμαι…

Οπως σε κάθε θρησκεία, έτσι και στην Ορθοδοξία, υπάρχουν δογματικές αλήθειες και δογματικά ψεύδη. Συχνά είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τι είναι τι, λόγω του ότι με το πέρασμα των αιώνων, ακόμα και τα δογματικά ψεύδη έγιναν βίωμα στη ζωή του Ορθοδόξου χριστιανού. Οταν ανακατεύεται το ψεύδος με την αλήθεια, τότε δημιουργείται σύγχυση. Η σύγχυση αυτή, αποτελεί τα δεσμά του εγκεφαλικού δογματικού σπηλαίου, κυρίως γιατί η ερμηνεία τους έχει μία και μόνη αυθεντία: τον εκάστοτε ιερέα! Μην απορείτε! Αν ρωτήσουμε 100 ιερείς για ένα δογματικό θέμα, θα πάρουμε 100 διαφορετικές απαντήσεις. Το έχω δοκιμάσει προσωπικά…

Η εκάστοτε «αυθεντία» θεωρεί εαυτόν σεσωσμένο. Θεωρεί ότι ήδη έχει κληρονομήσει τον Παράδεισο και πως οι υπόλοιποι είναι αδαείς. Αυτό είναι άλλο ένα χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου που ζει στο εγκεφαλικό δογματικό σπήλαιο. Η υπερηφάνεια! Οι άνθρωποι αυτοί, δεν έχουν ταπείνωση! Κι όταν δείχνουν ότι έχουν ταπείνωση, τότε το κάνουν στα ψέμματα προκειμένου να απολαμβάνουν το θαυμασμό των άλλων.

Χαρακτηριστικά θυμάμαι ένα παράδειγμα που έζησα σε Ιερά Μονή της Αττικής (δε θα ήθελα να αναφερθώ σε ποια), που σ’ εμένα προκάλεσε γέλιο αρχικά και στη συνέχεια θλίψη για εκείνη τη μοναχή.

Σε κάποιο μοναστήρι της Αττικής, ήταν μία μοναχή η οποία καθώς «γύριζε» το κομποσκοίνι στο χέρι της, μαζί με την ευχή «Κύριε ημών Ιησού Χριστέ ελέησόν με» προσέθετε κι ένα «εμένα την ανάξια» ή «εμένα την άχρηστη» και άλλα τέτοια. Κάποια στιγμή, μία άλλη μοναχή, θέλοντας να τη δοκιμάσει, περνώντας από δίπλα της τη στιγμή που εκείνη έλεγε «είμαι άχρηστη», της είπε: «ναι! Είσαι!» Ποιος είδε το Θεό και δεν τον φοβήθηκε… Η «ταπεινή» μοναχή, πετάχτηκε όρθια κι άρχισε να φωνάζει: «ποιος είπε ότι είμαι άχρηστη; Ποιος τόλμησε; Να έρθει να το πει μπροστά μου…» και διάφορα άλλα παρόμοια…

Επανέρχομαι όμως στο θέμα μας.

Το εγκεφαλικό δογματικό σπήλαιο, δεν επιτρέπει στο ζηλωτή να δει άλλες δογματικές αλήθειες. Μένει εκεί, σε εκείνες που κάποιοι άλλοι του δίδαξαν. Δεν μπαίνει καν στη διαδικασία να ελέγξει αν η δογματική διδασκαλία των Πατέρων είναι ορθή ή αν εξυπηρετεί προσωπικά ή άλλα συμφέροντα. Ξεχνάει το «ερευνάτε τας γραφάς» και απαντάει: «μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες» (Ιωαν. 20:29), ξεχνώντας βέβαια ότι ο Ιησούς είπε ξεκάθαρα «ευτυχισμένοι είναι εκείνοι που δε με είδαν αλλά πίστεψαν σ’ Εμένα». Κι αυτό έχει τεράστια διαφορά από τα δόγματα που όρισαν άνθρωποι.

Ενα άλλο χαρακτηριστικό εκείνων που βρίσκονται στο εγκεφαλικό δογματικό σπήλαιο, είναι το γεγονός ότι αντικαθιστούν την αυθεντία του Ιησού, με την «αυθεντία» των ανθρώπων. Οταν τους αναφέρεις πως ο Ιησούς είπε το τάδε πράγμα, είναι ικανοί να «κατεβάσουν» μία στρατιά αγίων που είπαν αυτό που εκείνοι υποστηρίζουν. Και δυστυχώς υπάρχουν πολλοί τέτοιοι.

Οπως μπορεί κάποιος να καταλάβει, η Αλληγορία του Σπηλαίου του ιερού Πλάτωνος, βρίσκει εφαρμογή παντού σχεδόν! Και ναι! Είναι όλα θέμα παιδείας. Κι αυτό γιατί οι άνθρωποι που έχουν κλειστεί στο δικό τους σπήλαιο, δεν έμαθαν να ερευνούν. Εμαθαν να αρκούνται στα δοθέντα, χρησιμοποιώντας το τετριμμένο πλέον «τα έχουν ερευνήσει άλλοι πριν από μένα και δεν υπάρχει λόγος να ερευνήσω κι εγώ». Λάθος! Η έρευνα οδηγεί στην Αλήθεια! Οχι το «βόλεμα».

Θυμάμαι, όταν ήμουν ακόμη φοιτητής στη Θεολογική Αθηνών, είχα πάει στη Βιβλιοθήκη της Σχολής για να μελετήσω διάφορους συγγραφείς για ένα θέμα εξεταστικής. Ηρθε τότε ένας από τους καθηγητές μου και βλέποντας τον όγκο των βιβλίων που είχα δίπλα μου απόρησε. Με ρώτησε τι τα ήθελα όλα αυτά τα βιβλία. Οταν του εξήγησα, έριξε μία ματιά στους τίτλους. Μετά έφυγε για να επιστρέψει κουβαλώντας άλλα τόσα και τα ακούμπησε στο τραπέζι μου λέγοντας: «όταν κάνεις έρευνα, να κάνεις έρευνα». Εν τάξει! Ομολογώ ότι έπαθα ένα εγκεφαλικό βλέποντας τον συνολικό όγκο των βιβλίων που έπρεπε να εξερευνήσω. Ομως, αυτός ο υπερβολικός όγκος, ήταν εκείνος που έδωσε μεγάλο βαθμό στην εργασία μου και πολλές γνώσεις σ’ εμένα.

Η παραμονή μέσα στο εγκεφαλικό μας σπήλαιο, μας στερεί την ευκαιρία σύγκρισης. Θα δώσω ένα ακόμη προσωπικό παράδειγμα και παρακαλώ να μη ληφθεί ως εγωιστικό. Οταν με ρωτούν (Ελληνες κι αλλοδαποί) γιατί είμαι χριστιανός Ορθόδοξος, έχω την πολυτέλεια να απαντώ ότι είμαι από επιλογή κι όχι επειδή έτσι μου έμαθαν. Ζούσα κι εγώ στο δικό μου εγκεφαλικό σπήλαιο πριν από αρκετά χρόνια, ώσπου ήρθαν έτσι οι καταστάσεις που συνειδητοποίησα ότι υπάρχουν αλήθειες που δε γνωρίζω. Αυτός ο δρόμος μου άνοιξε ορίζοντες τέτοιους που ουδέποτε είχα φανταστεί. Βλέποντας άλλους ανθρώπους να βρίσκονται μέσα στα δικά τους σπήλαια, θυμάμαι τον παλιό μου εαυτό και νοιώθω μεγάλη θλίψη.

Οταν ξεκίνησα αυτό το άρθρο, άλλα ήθελα να γράψω και τελικά άλλα κατέληξα να γράφω. Ισως γιατί οι καιροί είναι τέτοιοι που μας καλούν όλους μας να σπάσουμε τα δεσμά των σκέψεών μας, να βγούμε από το εγκεφαλικό μας σπήλαιο και να αναζητήσουμε τις Αλήθειες που το Σύστημα μας κρύβει επιμελώς τόσα χρόνια, θέλοντας να μας έχει άβουλα υποχείριά του…